EN
Resim: udh-logo Resim: ataturk-img
160 Yıllık Öykü Resim
DEMİRYOLLARININ 160 YILLIK ÖYKÜSÜ

Kara Trenden Yüksek Hızlı Trenlere…

Demir atların 1830’lu yıllardan itibaren İngiltere’de başlayan raylar üzerindeki koşusu, hızla tüm dünyaya yayılırken sanayi devriminin de lokomotifi oldu.
Bir zamanlar makinistlerin “Kara gelin” dedikleri buharlı lokomotiflerin uçsuz bucaksız raylar üzerindeki hareketi;  ticareti, kültürü, sporu, sanat ve edebiyatı kısaca hayata dair ne varsa hepsini etkiledi. 
Geçtiği her ülkeyi, her yerleşim yerini modern hayatla tanıştıran demiryolu, ekonomik, sosyal ve kültürel gelişmeleri hızlandırdı. Ülkelerin askeri ve ekonomik gücü, sahip oldukları demiryolu ağıyla ölçülür hale geldi.

OSMANLI DEMİRAĞLARLA TANIŞIYOR

Sahip olduğu ülkelere her alanda büyük üstünlük sağlayan demiryolu yapımına;

• Tarımsal ürünler ve mamullerin yurt içi ve yurt dışı pazarlarına daha kolay, hızlı ve ucuz şekilde ulaştırılacak olması,
• Uzak vilayetler üzerinde hükümetin nüfuzunun artacak olması,
• Savaş dönemlerinde de askeri birliklerin sevkiyatının kolaylaşacak olması,

nedeniyle Osmanlı Dönemi’nde büyük önem verildi.

OSMANLI DÖNEMİ’NDE İNŞA EDİLEN DEMİRYOLU HATLARI VE UZUNLUKLARI

1856 - 1880  DÖNEMİ

Demiryollarının Anadolu topraklarındaki ilk yolculuğu, 23 Eylül 1856 tarihinde 130 kilometrelik İzmir-Aydın hattıyla başladı.
Bu dönemde;

• İzmir-Aydın, İzmir-Turgutlu, Rumeli ve Anadolu Bağdat hatlarının bir bölümü inşa edildi.
• 1857
yılında  İzmir-Aydın hattı imtiyazını alan İngiliz grup tarafından “İzmir’den Aydın’a Osmanlı Demiryolu” adında şirket kuruldu.
• 1858 yılında  Alsancak Gar (İzmir) açıldı.
• 1870 yılında
  Şirinyer-Buca arasında Türkiye’nin ilk banliyö hattı açıldı.
• Demiryolları İdaresi kuruldu. (24 Eylül 1872)

 

 Bursa-Mudanya hattı  
 Bursa-Mudanya hattı 1874 yılında tamamlandı.

 İzmir-Aydın Hattı
 Alsancak-Şirinyer (6 km),  
 Şirinyer-Adnan Menderes (12 km),  
 Adnan Menderes-Kızılçullu (25 km),
 Kızılçullu-Aydın (87 km),  
 Şirinyer-Buca (2,5 km),  
 Gaziemir-Seydiköy (2 km)
   

 

 
 İzmir-Kasaba (Turgutlu) Hattı

 Halkapınar-Çiğli (14 km),
 Çiğli-Menemen (15 km),
 Menemen-Manisa (34 km),
 Manisa-Turgutlu (27 km),
 Halkapınar-Bornova (5 km),
 Turgutlu-Alaşehir (76 km)

 


 

Rumeli Hattı 
Samatya-Florya (15 km), Sirkeci-Samatya (7 km), Florya-Halkalı (7 km), Halkalı-Hadımköy-Çatalca  (43 km), Çatalca-Pehlivanköy (180 km), Pehlivanköy-Hudut (Yunan Hudut) (30 km), Karaağaç-Hudut (7 km)

Anadolu-Bağdat Hattı
Haydarpaşa-Feneryolu (3 km), Feneryolu-Pendik (21 km), Feneryolu-Fenerbahçe (2 km),  Pendik-Gebze (20 km), Gebze-Derince (40 km)

1880 - 1917 DÖNEMİ

1917-1923 DÖNEMİ

• Anadolu-Bağdat hattının yapımına devam edildi.
• 1918 yılında Ankara-Yahşihan demiryolu (dar hat, 80 km) hattı yapıldı.
• 1920 yılında Yahşihan’da demiryolu taburu kuruldu.
• 1920 yılında Eskişehir’de Anadolu Demiryolları Genel Müdürlüğü kuruldu. Behiç Erkin, ilk Genel Müdür olarak görevine başladı.
• Yunan saldırısı üzerine Temmuz 1921 Anadolu Demiryolları Genel Müdürlüğü Ankara’ya taşındı.
• Anadolu Demiryolları Genel Müdürlüğü 1921 yılı Aralık ayında Konya’ya taşındı.
• 1922 yılında Şark Şimendiferleri Spor Kulübü kuruldu.
• 11 Haziran 1923’te Konya’da Şimendifer Mektebi açıldı. Mektep, 1924 yılında Hareket ve Münakalat Mektebi adıyla Haydarpaşa’ya taşındı.
• Anadolu Bağdat Hattı (devam)
• Belemedik-Durak, Fevzipaşa-Ceylanpınar (203 km)

CUMHURİYET DÖNEMİ DEMİRYOLLARI

1923-1940 DÖNEMİ

• 1923-1940 yılları arasında 3.359 km demiryolu hattı inşa edildi.
• 1924 yılında Balya(Balıkesir) madenleri için Ilıca-İskele-Palamutluk(Edremit) dekovil hattı açıldı.
• 1924 yılında Anadolu ve Bağdat Demiryolları Müdüriyesi Umimiyesi kurularak, Genel Müdürlüğüne Behiç Erkin getirildi.
• İlk Demiryolu Mecmuası yayımlandı. (1 Mart 1925) 
• 1924 yılında Demiryolları Genel Müdürlüğü Haydarpaşa Gar’a taşındı.
• 1925 yılında Ankara İstasyonundaki Direksiyon Binasında İstasyon Otel açıldı.
• 1926 yılında Samsun-Çarşamba arasında 39.5 km demiryolu (dar hat) açıldı.
• 1926 yılında Gazi İstasyonu açıldı.
• 1927 yılında Devlet Demiryolları Limanları İdare-i Umumiyesi kuruldu. 
• 1928 yılında Ankara’da Devlet Demiryolları Limanları İdare-i Umumiyesi Binası inşa edildi.
• 1929 yılında “Devlet Demiryolları Limanları İdare-i Umumiyesi”nin adı “Devlet Demiryolları ve Limanları Umum Müdürlüğü” olarak değişti. 
• 1929 yılında Ankara Banliyösü hizmete girdi.
• 1930 yılında Eskişehir Demirspor adıyla demiryollarının ilk spor kulübü Eskişehir Cer Atölyesinde kuruldu.
• 1931 yılında Derince Ahşap Travers Fabrikası açıldı.
• 1931 yılında İzmir Demirspor Kulübü kuruldu.
• 1932 yılında Kayseri Demirspor Kulübü kuruldu. 1932 İzmir Rıhtım Şirketi millileştirildi.
•1932 yılında Ankara Demirspor Kulübü kuruldu
• 1934 yılında TCDD Eskişehir Hastanesi açıldı. 
• Skoda marka 6 adet motorlu tren 1934 yılında işletmeye alındı.
• Atatürk’ün yurt seyahatleri için 1935 yılında Almanya’dan Beyaz Tren alındı.
• 1936 yılında Trabzon-İran transit yolunda otobüs ve kamyon işletmeciliği yapmak üzere, Devlet Demiryolları’na bağlı Trabzon-Erzurum-İran Transiti İşletmesi kuruldu.
• 1937 yılında Haydarpaşa Demirspor Kulübü kuruldu.
• Ankara Gar ve Gazinosu 1937 yılında hizmete açıldı.
• 1939 yılında Sivas Demiryolu Fabrikası kuruldu.
• 1939 yılında inşasına başlanan TCDD Genel Müdürlüğü binası 1941 yılında hizmete açıldı.
• 1939 yılında Sivas Demiryolu Atölyesi (TÜDEMSAŞ) açıldı.
• 1940 yılında Sivas Demirspor Kulübü kuruldu.

Ankara-Sivas Demiryolu Hattı
• Ankara-Sivas demiryolu hattı (601 km) 1930 yılında işletmeye açıldı.
• Samsun-Sivas (Kalın) demiryolu hattı(374 km) 1932 yılında açıldı.
• Samsun-Çarşamba demiryolu hattı(37 km) 1924 yılında tamamlandı.
• Toplam uzunluğu 305 kilometre olan Kütahya-Balıkesir demiryolu ve Tavşanlı-Tunçbilek şube hattının yapımına 1929 yılında başlandı, 1932 yılına kadar 253 kilometrelik kısmı tamamlandı.
• Fevzipaşa-Malatya-Diyarbakır-Kurtalan (665 km) Demiryolu hattının 503 kilometrelik kısmı tamamlandı.
• 415 kilometrelik Irmak-Filyos-Zonguldak demiryolu 1937 yılında hizmete açıldı.
• Kardeşgediği-Boğazköprü (171km) demiryolu hattı 1933 yılında tamamlandı.
• Afyon-Karakuyu (112 km) demiryolu hattı 1936 yılında işletmeye açıldı.
• Sivas-Erzurum (546 km) demiryolu hattı1939 yılında hizmete açıldı.
• Toplam uzunluğu 37 kilometre olan Isparta-Burdur şube hatları 1936 yılında tamamlandı.
• Çetinkaya-Malatya (140 km) demiryolu hattı1937 yılında açıldı.
• Yolçatı-Elazığ-Muş (256 km) demiryolu hattının 24 kilometrelik kısmı tamamlandı.
• 112 kilometrelik Maraş ve Gaziantep şube hatlarının 84 kilometrelik kısmı tamamlandı.
• Kalın-Samsun ve Irmak-Zonguldak hatlarının yapımıyla birlikte demiryoluna ulaşan liman sayısı 8’e yükseltildi. Samsun ve Zonguldak hatlarıyla İç ve Doğu Anadolu’nun deniz bağlantısı pekiştirildi.

DEMİRYOLU HATLARI MİLLİLEŞTİRİLDİ

Yabancı devletler tarafından yapılıp işletmeye açılan demiryolu hatları 1928, 1934, 1935 ve 1937 yıllarında çıkarılan yasalarla toplam 429 milyon İsviçre Frangı, 162,5 milyon Fransız Frangı ve 1,8 milyon İngiliz Lirası ödenerek millileştirildi.

1940-1960 DÖNEMİ

20 yıl içinde toplam 600 kilometre demiryolu hattı yapıldı.

• 1942 yılında Eskişehir Cer atölyesinde Çırak Okulu açıldı.
• 1942 yılında Çatalağzı Demirspor Kulübü kuruldu.
• 1942 yılında Malatya Demirspor Kulübü kuruldu.
• 1942 yılında Afyon Demirspor Kulübü kuruldu.
• 1942 yılında Demiryol Meslek Okulu açıldı.
• 1943 yılında TCDD Ankara Hastanesi hizmete girdi.
• 1944 yılında Amasya Çeltek Maden İşletmesi Devlet Demiryolları’na bağlandı.
• 1944 yılında Ankara Demiryolu Fabrikası açıldı.
• 1945 yılında Zonguldak-Kozlu hattı açıldı.
• Ankara Demirspor Futbol Takımı 1947 yılında Milli Küme ’de(Süper lig) Türkiye şampiyonu oldu.
• 1948 yılında Cenup hattı millileştirildi.
• 1950 yılında Eskişehir Kurslar Müdürlüğü açıldı.
• 1951 yılında Adapazarı Demiryolu Fabrikası açıldı.
• 1951 yılında TCDD İzmir Hastanesi hizmete girdi.
• 1953 yılında Konya Demirspor Kulübü kuruldu.

• 1954 yılında TCDD Sivas Hastanesi hizmete girdi.
• 1957 yılında TCDD Yakacık Hastanesi hizmete girdi.
• 1959 yılında Karabük Demirspor Kulübü kuruldu.
• Devlet Demiryolları ve Limanları İşletme Umum Müdürlüğü,  22 Temmuz 1953 tarih ve 6186 sayılı Kanunla Ulaştırma Bakanlığı’na bağlı olarak “Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi (TCDD)” adını aldı.
• 1953 yılında Krdz Ereğli-Armutçuk demiryolu hattı (15 km) açıldı.
• 1954 yılında Türkiye’de ilk gece maçı Ankara Demirspor ile Gençlerbirliği arasında (08.07.1954) oynandı.
• 1955 yılında İlk elektrikli hat olan Sirkeci-Halkalı banliyö hattı açıldı.
• 1957 yılında Mehmetçik ve Efe adlı minyatür lokomotiflerle çekilen Ankara Gençlik Parkı Minyatür Treni hizmete girdi. TCDD tarafından demiryolculuğu halka ve gençlere sevdirmek, aynı zamanda Başkent Ankara’ya bir eğlence vasıtası kazandırmak amacıyla 1.750 metre uzunluğunda ve 600 mm genişliğindeki minyatür tren işletmesi kuruldu.
• 1958 yılında TCDD Samsun ve İskenderun dinlenme tesisleri açıldı.

1960-2003 DÖNEMİ

Bu yıllar arasında ana hatların yanı sıra 2., 3., ve 4. hatlar olmak üzere toplam 847 km demiryolu inşa edildi.

• 1961 yılında İlk Türk buharlı lokomotifleri KARAKURT Eskişehir Cer Atölyesinde, BOZKURT da Sivas Cer Atölyesinde üretildi.
• 1961 yılında Eskişehir Cer Atölyesinde DEVRİM otomobilleri üretildi.
• 1962 yılında Afyon Beton Travers Fabrikası açıldı.
• 1964 yılında Milli Mücadelede Atatürk Konutu ve Demiryolları Müzesi, Türkiye’de ilk Kamu Müzesi olarak hizmete girdi.
• 1968 yılında Eskişehir Demiryolu Fabrikasında yerli lokomotif üretimine başlandı.
• 1969 yılında Haydarpaşa-Gebze banliyösü elektrikli işletmeye açıldı.
• 1969 yılında Gaziantep Demirspor Kulübü kuruldu.
• 1971 yılında Ankara-Kayaş arasında çift hat işletmeye açıldı.
• 1972 yılında Ankara banliyösünde (Sincan-Kayaş arası) elektrikli tren çalışmaya başladı.
• 1974 yılında Sivas Eğitim Merkezi açıldı.

• 1978 yılında Türkiye-Suriye-Irak Demiryolu hattı açıldı.
• 1979 yılında Eskişehir, Adapazarı ve Sivas’ta Demiryolu Pratik Sanat Okulları açıldı.
• 1979 yılında Ankara Demiryolu Fabrikası Behiçbey’de hizmete girdi.
• 1979 yılında Sivas Beton Travers Fabrikası açıldı.
• 1981 yılında Ankara Misafirhanesi açıldı.
• 1986 yılında Kütahya Demirspor Kulübü kuruldu.
• 1989 yılında Anadolu Demiryolu Anonim Şirketinin millileştirilen hisse senetlerinin son kuponları Merkez Bankası tarafından ödendi.
• 1990 yılında Ankara TCDD Müze ve Sanat Galerisi açıldı.
• 1990 yılında İzmir TCDD Müze ve Sanat Galerisi açıldı.
• 1991 yılında Ankara Açıkhava Buharlı Müzesi açıldı.
• 1992 yılında Çankırı Makas Fabrikası açıldı.
• 1993 yılında Ankara-Haydarpaşa arasında elektrikli tren işletmeciliğine geçildi.

2003-2016 DEMİRYOLLARININ ALTIN DÖNEMİ

• 2003 yılında demiryolu sektörü yeniden devlet politikası olarak kabul edildi.

• 2003 yılında Ankara İstanbul Hızlı Tren Projesi’nin Ankara-Eskişehir arasındaki 1. etabının temeli Başbakan Recep Tayyip Erdoğan tarafından atıldı. 

• 2003 yılından günümüze kadar demiryolu sektörüne toplam 60 milyar TL yatırım yapıldı.

• 2009 yılında Ankara-Eskişehir, 2011 yılında Ankara-Konya ve  2014 yılında  Eskişehir-İstanbul arasında olmak üzere toplam 1.213 km Yüksek Hızlı Tren hattı inşa edilerek işletmeye açıldı. 

• 2004-2015 yılları arasında yılda ortalama 150 km olmak üzere toplam 1.805 km demiryolu inşa edildi.

• 2019 yılına kadar Afyonkarahisar, Uşak, Manisa, İzmir, Kırıkkale, Yozgat, Sivas, Karaman, Bursa, Adana ve Mersin olmak üzere toplam 11 kentten yüksek hızlı ve hızlı tren hattı geçecektir.

Kars-Tiflis-Bakü Demiryolu Hattı
• Kars-Tiflis-Bakü Demiryolu Hattı, Marmaray ve diğer projelerle Avrupa’dan Çin’e kesintisiz demiryolu koridorunun önemli bir bölümü olup, proje ile yıllık 6.5 milyon ton yük taşınması hedefleniyor.

• Kars-Tiflis-Bakü Demiryolu Projesi’nin Türkiye ayağının temeli Kars’ta atıldı.(24.07.2008)

• Ankara, Polatlı, Bozüyük ve Bilecik’te modern Yüksek Hızlı Tren garları hizmete girdi.

• 11.319 kilometrelik konvansiyonel demiryolu hatlarının 10.071 kilometrelik kısmı yenilendi.

• İlk yerli Dizel Tren Seti ANADOLU hizmete sunuldu.(19 Nisan 2011)

• Demiryolu sektörünün ihtiyaç duyduğu hızlı treni, lokomotifi, yük vagonunu üretmek için “Milli Tren Projesi” başlatıldı.

• Milli Yüksek Hızlı Tren Seti, Milli Dizel Tren Seti (DMU), Milli Elektrikli Tren Seti (EMU) ve Milli Yük Vagonu çalışmaları sürüyor.

• İlk Milli Elektrikli Lokomotif raylara indirildi. (08.10.2015)

• Ankara YHT Gar hizmete girdi (29 Ekim 2016)

• TCDD tarafından ilk defa Yap-İşlet-Devret modeli ile inşa edilen Türkiye ve Ankara’nın prestij eseri Ankara YHT Gar, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından 29 Ekim 2016 tarihinde açıldı.

• Yolcu ve yük vagonları yenilendi. 2003 ile 2015 yılları arasında TÜLOMSAŞ ve TÜDEMSAŞ’tan toplam 7.419 yük vagonu temin edildi.

Lojistik Merkezler
• Ekonominin can damarı olacak 20 noktada lojistik merkezlerin kurulması planlandı. Bunlardan Samsun (Gelemen), Uşak, Denizli (Kaklık), İzmit (Köseköy), Eskişehir (Hasanbey), Halkalı ve Balıkesir (Gökköy) olmak üzere 7 adet lojistik merkez işletmeye açıldı.

• Adapazarı’na yeni tren fabrikası açıldı.

• Çankırı’da Hızlı Tren Makas Fabrikası, Sivas’ta modern Beton Travers Fabrikası kuruldu.

KARDEMİR önemli yatırımlar yaparak dünya standartlarında ray üretiyor.
• Karabük, İstanbul, Ankara(2), Erzurum ve Afyon’da toplam 5 fabrikada yabancı sermaye yatırımı ile ray bağlantı elemanı üretilmeye başlandı

• TCDD ve TÜBİTAK işbirliğiyle Milli Sinyal Sistemi Projesinin yapım çalışmalarına başlandı

• Kent içi Raylı Sistem Projeleri yürürlüğe konuldu. 

• 80 adet elektrikli lokomotif hizmete sunuldu.

• TÜLOMSAŞ’ta üretilen 20 adet dizel anahat lokomotif işletmeye alındı.

• Yol yenileme ekipleri güçlendirildi. 477 adet olan makine ve teçhizat sayısı 1.185’e yükseltildi.

• İzmir’de EGERAY (İZBAN) 2011 yılında işletmeye açıldı.

• Uluslararası Toplu Taşımacılar Birliği (UITP) tarafından İzmir Büyükşehir Belediyesi ile Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları’nın (TCDD) ortaklığında kurulan İzmir Banliyö Taşımacılığı Sistemi Anonim Şirketine (İZBAN) “en iyi işbirliği” kategorisinde birincilik ödülü verildi. (28.05.2013)

• Ankara’da BAŞKENTRAY’ın inşasına başlandı. Gaziantep’te GAZİRAY Projesi devam ediyor. 

• Asya ile Avrupa kıtasını Boğaz’ın altından birleştiren MARMARAY 2013 yılında hizmete girdi.

• Gar ve istasyonlar aslına uygun olarak restore edildi.

• Malıköy İstasyon Müzesi açıldı.

• 2005 yılında İstanbul Demiryolu Müzesi (Sirkeci Gar’da) açıldı.

• Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanı Ahmet Arslan Türkiye’de en büyük ayak açıklığı ve ray yüksekliğine sahip hareketli iskele/
kalıp sistemiyle inşa edilen Ankara-Sivas YHT hattının Elmadağ viyadüğü inşaatını inceledi. (06.08.2016)

• Ülkemizin topyekûn saldırıya uğradığı 15 Temmuz 2016 gecesinde Sincan-Ankara arasındaki kapalı banliyö hattı açılarak düzenlenen tren seferleriyle demokrasiye ve milli iradeye sahip çıkan halkımızın ulaşımı sağlandı.

• TCDD Genel Müdürü İsa Apaydın, Uluslararası Demiryolları Birliği’nin (UIC) başkan yardımcılığına seçildi. 01.12.2016)

DEMİRYOLLARINDA SERBESTLEŞME DÖNEMİ

Ülkemizde yerli ve yabancı işletmecilerin kendi trenlerini işletebilmesine imkan sağlayan 6461 sayılı “Türkiye Demiryolu Ulaştırmasının Serbestleştirilmesi Hakkında Kanun” 2013 yılında çıktı. 

Söz konusu Kanun’la; TCDD altyapı işletmeciliğinden sorumlu olurken, tren işletmeciliği için de TCDD’nin dördüncü bağlı ortaklığı olarak TCDD Taşımacılık A.Ş. kuruldu. Kanun’la; yerli ve yabancı firmalar artık yük ve yolcu trenleri işletebilme hakkına sahip olurken, Demiryolu Sektörümüz Avrupa Birliği ile de uyumlu hale geldi.  

2023 HEDEFLERİ BELİRLENDİ

• 3.500 km yüksek hızlı demiryolu, 8.500 km hızlı demiryolu ve 1.000 km konvansiyonel demiryolu olmak üzere 13.000 km demiryolu yaparak 2023 yılında toplam 25.000 km demiryolu uzunluğuna ulaşılması,
• 4.400 km’lik hat yenilenmesi yapılarak tüm hatların yenilenmesinin tamamlanması,
• Demiryolu taşımacılık payının; yolcuda%10 ve yükte %15’e çıkarılması,
• Demiryolu sektörünün serbestleşme sürecinin tamamlanması,
• Milli demiryolu standartlarının oluşturulması,
• Emniyet Yönetim Sistemi’nin altyapı ve işletmeciliğin her kademesinde etkin ve sürekli uygulanmasının sağlanması ve bunun sektörel kültür haline getirilmesi,

• Geliştirilen “Milli Sinyal Sisteminin” yaygınlaştırılarak marka haline getirilmesi,
• Mevcut araçların hızlı tren hatlarına uygun hale getirilmesi, her türlü demiryolu aracının ülkemizde üretilmesi,
• Yük potansiyeli bulunan lojistik merkezleri, fabrika, sanayi, OSB ile limanlara iltisak hattı bağlantılarının artırılarak kombine ve yük taşımacılığının geliştirilmesinin sağlanması,
• Demiryolu Ulaşım Enstitüsü’nün kurularak faaliyete geçirilmesi,
• Milli Demiryolu sanayisi ile AR-GE’sinin desteklenmesi ve her türlü demiryolu teknolojisinin geliştirilmesi,
• Uluslararası demiryolu koridorlarının geliştirilmesinin sağlanması.

DEMİRYOLLARI TÜRKİYE’Yİ GELECEĞE TAŞIYOR…

Geride bıraktığımız 160 yılda olduğu gibi Cumhuriyetimizin 100. yılı olan 2023 yılına kadar planladığımız hedeflere ulaşarak ülkemizin kalkınma yarışında lokomotif rolü üstlenmeye devam edeceğiz.